Η ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ: ΩΣ ΙΚΑΝΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΝΑΔΥΣΗΣ ΤΩΝ ΑΡΕΤΩΝ ΜΑΣ.

      ΠΡΟΟΙΜΙΟ.

      Ο άνθρωπος, ως έλλογο ον, σκέπτεται, αισθάνεται και ενεργεί  καθοδηγούμενος από την ορμή της αυτοσυντήρησης και της αυτοεπιβεβαίωσης, που συνιστούν τις δυο βασικές όψεις του εαυτού του και απαιτούν την ταυτόχρονη ικανοποίησή τους  αναφύοντας ποικίλες ανάγκες, επιθυμίες και ενδιαφέροντα.

    Η ελευθερία και η ολβιότητά μας εξαρτάται από το βαθμό εναρμόνισης του εσωτερικού μας κόσμου μέσα στα όρια της «χωρητικότητας» του φυσικού και ανθρώπινου περιβάλλοντος. Οι προσαρμοστικές ικανότητες  συνιστούν τις αρετές μας.

   Η ανάδυση και η ανάπτυξη των αρετών μας είναι το βασικό έργο της  Παιδείας.

      ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

   «Το συμπαντικό κοσμοείδωλο έχει ανατραπεί πλήρως από τις σύγχρονες Επιστήμες. Η Φυσική με τις  θεωρίες  Σχετικότητας, Κβαντική, χάους… κλπ  έφερε στο φως απίθανα νέα στοιχεία, που η Νευτώνεια Φυσική και η Ευκλείδεια Γεωμετρία αδυνατούν να ερμηνεύσουν. Το Σύμπαν έπαψε πλέον να θεωρείται μια τεράστια μηχανή και γίνεται πλέον  αντιληπτό, ως ένας τεράστιος «νους»… Έννοιες, όπως αυτές του «παρόντος», του «μέλλοντος» και του «παρελθόντος» δεν έχουν πλέον επιστημονικό νόημα.  Το «εδώ» είναι «παντού» και το «τώρα» ταυτίζεται με το …«χθες» και το «αύριο»!![ Δανέζης και Θεοδοσίου,: Επιστήμη και Νέος Πολιτισμός].

     Μια απροσδιοριστία, που ο ανθρώπινος νους αδυνατεί πλέον να συλλάβει.

    Η Κοινωνία της εποχής μας έχει λάβει «μαζικό» χαραχτήρα, ο οποίος αναδίδει μια απέραντη πολυπλοκότητα. Πλήρης ατομοκρατία. «Ελεύθεροι» ονομαστικά, αλλά  πρακτικά δέσμιοι των ανεξάντλητων επιλογών που μας επιβάλλονται, χωρίς συνήθως να το αντιλαμβανόμαστε. Η μόνη βεβαιότητα είναι η αβεβαιότητα. Οι  ειδικοί  δεν  μπορούν να συμφωνήσουν. Νιώθουμε  απομονωμένοι, αν και ζούμε σε πολυάνθρωπες κοινότητες.

   Κυριαρχούν η ανασφάλεια και ο φόβος, ενώ η ευτυχία  παραμένει όνειρο απατηλό.

   Ο Άνθρωπος οντολογικά έχασε  την έννοια ως το μοναδικό «δημιούργημα καθ΄ εικόνα και ομοίωση του Δημιουργού του». Καθόσον:

  Η γενετική μας φέρνει κοντά  στην κατηγορία του απλού ζώου χωρίς πλέον σαφή  διαχωριστική γραμμή μεταξύ ανθρώπινων και λοιπών έμβιων όντων!

  Οι γνωσιακές επιστήμες προτείνουν μια συνθήκη εγκεφάλου-υπολογιστή=  μηχανή!

  Η μοριακή διατείνεται μία συνέχεια της ίδιας ύλης, ζωντανής και  ανθρώπινης!        ο Τελικά ο άνθρωπος λογίζεται είτε, ως  αριθμός, είτε ως «πράγμα» εμπορίας και κέρδους!.

 Και διερωτόμαστε  μαζί με τον Πασκάλ: « Τι είδους χίμαιρα είναι ο άνθρωπος;..Δόξα και κάθαρμα του σύμπαντος! Ποιος θα ξεκαθαρίσει αυτό το μπέρδεμα;»

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

·         Ανάγκη: [αγκών, αγκαλιά] προκαλεί περίσφιξη, στενοχώρια, δυσφορία  και άγχος.

·         Επιθυμία: θέλω από καρδιάς δηλ.« θέτω στην καρδιά μου  κάτι», που μου λείπει.

·         Αξία{<άγω}: Μια νοητή σχέση{συνάφεια} υποκειμένου και αντικειμένου, που υποδηλώνει μια ισοδύναμη σπουδαιότητα και προκαλεί το ενδιαφέρον. Ως ελκυστής υπέχει θέση ιδανικού-κινήτρου για πράξη,..Ορθότερη διατύπωση με απαρέμφατο πχ: συνέχθειν, συμφιλείν=[αγαπάν].

·         Αγαθό:  είναι το αντικείμενο, στο οποίο πραγματώνεται η αξία.

·         Αρετές <αραρίσκειν>: είναι δυνάμεις που αναδύονται από αρμονικά συστήματα[δέσμες] αξιών. Συνιστούν τις  ικανότητες προσαρμογής μας. Οι αρετές και οι  αξίες  συνιστούν τα βασικά στοιχεία δόμησης της ανθρώπινης προσωπικότητας. Αποκτούνται με την έξη. Κάθε αρετή είναι  ολκή  και αξιογόνος αλκή, που καθιστά εφικτή τη γεφύρωση  των αναγκών με τα αγαθά.

·         Ανάδυση: Είναι ανώτερες ιδιότητες, που προέρχονται από την αλληλοεπίδραση και σύνθεση διαφόρων στοιχείων του όλου.  Δεν ανάγονται, αποκλειστικά, στις ιδιότητες των συστατικών. Δεν είναι εποικοδομήματα..Πχ: το άρωμα ως  ανάβλυσμα ενός λουλουδιού. Η  μελωδία   μιας μουσικής σύνθεσης.  Η μαγεία που εκπέμπουν τα χρώματα ενός ωραίου πίνακα. Η αύρα ενός προσώπου.

·         Ολιστική αντίληψη: θεωρεί ότι τα μέρη επηρεάζονται μεταξύ τους και ταυτόχρονα επηρεάζουν το ΟΛΟ και δεν μπορούν να εξετασθούν μεμονωμένα. Η αναγωγική σκέψη[αίτιο και αιτιατό] θεωρούσε το ΟΛΟΝ  ως απλό άθροισμα των μερών του.   Ο  ολιστική σκέψη, στηρίζεται στη γραμμική αλλά και την αναλογική και ολογραμμική μέθοδο   προσεγγίζει τελειότερα τον Λόγο, ο οποίος  δεν συμπίπτει ούτε με τη γλώσσα ούτε με την λογική, αλλά  εκφράζει την καθολικότητα και  τη βαθύτερη ουσία της θεμελιώδους τάξεως. Παράδειγμα ολιστικής σκέψης: στην ιατρική η αναγώγιμη σκέψη εστιάζεται  στη συμπτωματολογία, ενώ η ολιστική στην ρίζα της ασθένειας.

    ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ  Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ [HOMO EDUCANDUS].

  Παιδεία είναι επίδραση της μιας  γενεάς στην επόμενη και αφορά στη διαιώνιση εκείνων των αρετών που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση και βελτίωση του ανθρώπινου είδους.  Ο homo sapiens  αποκτώντας αρετές μέσω της παιδείας καθίσταται  homo educandus και  προάγεται σε homo faber.

   Η Παιδεία συνιστά ανθρώπινη μοναδικότητα. Τα άλλα έμβια βελτιώνουν τις ικανότητές τους με την εκπαίδευση, αλλά μόνον ο άνθρωπος με τη  συνειδητότητά του  μεθοδεύει την αγωγή  του με βάση τις αξίες του και τις εμπειρίες των προγόνων του. 

   Η Παιδεία δρα αθροιστικά συσχετίζοντας όλες τις πηγές ανθρώπινης προσωπικότητας:   Φιλοσοφία, Επιστήμες, Θρησκεία, Τέχνη, Κοινωνία…

  Διακρίνεται: Στην «Εκπαίδευση»: ήτοι την απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων και

την «Καλλιέργεια» που στοχεύει στην ανάδειξη και αποδοχή αξιών και την ευαισθησία.

  Πραγματώνεται σε δύο φάσεις: την Παιδαγωγία και [την βίου] Ανδραγωγία.

   ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ, ΩΣ ΡΙΖΩΜΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤΗΤΑΣ.

   Παιδεία = αγωγή στην Αρχαία Ελλάδα σήμαινε την πνευματική  και ψυχική καλλιέργεια του ανθρώπου και τον πολιτισμό. Αποσκοπούσε στην παροχή γνώσεων και στη διάπλαση του χαρακτήρα. Ήταν, δηλαδή, ακραιφνώς ολιστικής αντιλήψεως.

  «Η παιδεία, καθάπερ ευδαίμων χώρα , πάντα τ’ αγαθά φέρει». [Σωκράτης].

  Η Ολιστική Παιδεία επενεργεί στο σύνολο των πτυχών της ανθρώπινης φύσεως, ήτοι σε ολόκληρο το φάσμα ανθρώπινων ενεργημάτων: σκέπτεσθαι, συναισθάνεσθαι, διασκεδάζειν, δημιουργείν, θρησκεύεσθαι , στοχάζεσθαι, συνυπάρχειν…

  Το φιλοσοφικό σύστημα αξιών, το οποίο προσπάθησε να καθιερώσει ο άνθρωπος και το οποίο θα τον εξανθρώπιζε, δυστυχώς, πνίγεται μέσα στην πλεονεξία  εκείνων που θεωρούν τον άνθρωπο, ως αντικείμενο για εμπορική εκμετάλλευση.

   Η ανθρώπινη προσωπικότητα δομείται με το σύστημα των αξιών. Επιβάλλεται μια κοπερνίκεια στροφή των αξιών μας, προς μια ισορροπημένη πολυμερή συγκρότηση με ύπατη αξία την ανθρωπινότητα. Προς την «Παιδεία  προς την αληθή μορφήν του ανθρώπου, αυτό τούτο το  ανθρώπινον είναι»[Werner Jaeger].

   Η Ολιστική Παιδεία επιβάλλεται από την υπέρ-πολυπλοκότητα που προκαλεί την αβεβαιότητα, το άγχος, το φόβο και την απαισιοδοξία.

  

 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ  ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ  ΜΑΣ.

 Βασικές αρχές δόμησης:

·         Τρεις κύριες απαιτήσεις κάθε μορφής: Στερεότητα, αισθητική και λειτουργικότητα .

·         Το «μέτρον άριστον», ό,τι, δηλαδή, αρμόζει, στη κάθε περίπτωση, που προκύπτει από μια ολιστική  θεώρηση των αξιών.

·         Η χρυσή τομή[αναλογία], η οποία δίνει τη  βέλτιστη λύση, καθόσον τα μέρη  διατηρούν τον χαραχτήρα τους χωρίς να καταστρέφεται το όλο και δημιουργούνται συνθήκες ολιστικής[holistic] σύνθεσης  με  την ιδανική αρτίωση μορφής και ουσίας.

Ρυθμιστικές αξίες.

·         Η Αλήθεια, ως αστερισμός γνώσεων, [κυρίως αφορά στον αντικειμενικό Κόσμο].

·         Το Κάλλος, ως αστερισμός συναισθημάτων,[ αφορά στον εσωτερικό  μας κόσμο ].

·         Το Αγαθό, ως  αστερισμός  ηθικής, δικαιοσύνης, καλοσύνης[ συνάνθρωποι].

·         Η πεποίθηση, ως ολιστική σύνθεση[gestalt] των παραπάνω αξιών.

 Αρμονική σύνθεση των αξιών και ανάδυση των αρετών.

Ο εγκέφαλος είναι ενιαίος και  λειτουργεί ολιστικά αναδύοντας την πνευματική ενέργειά του. Μόνο για τη δική μας κατανόηση τον διακρίνουμε σε θυμικό, γνωστικό και πρακτικό χώρο. Υπάρχει πάντοτε μια  διαρκής και αμφίδρομη ώσμωση.

Ο άνθρωπος με τον πλούσιο εγκέφαλό του από την πρώτη επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον,  με διαρκείς και άπειρες δοκιμές, ορθού- λάθους «μορφώνει» - εικόνες, ιδέες, παραστάσεις. Τις παγιώνει [δημιουργώντας συνάψεις στον εγκέφαλό του]  σταδιακά σε γνώμες, απόψεις, γνώσεις και πεποιθήσεις. Έτσι αθροιστικά χτίζει τα «πιστεύω» του.

 Ο σπόρος της ανθρώπινης πνευματικότητας λαμβάνει «μορφή» με τις τρεις θεμελιώδεις αξίες, την αλήθεια, το κάλλος και το αγαθό, που αντιστοιχούν αντίστοιχα στην στερεότητα, αισθητική και λειτουργικότητα και κρυσταλλώνεται, ως αξία του «πιστεύειν». Τούτο  συνιστά ένα ΟΛΟ, με εσωτερική αρμονικότητα και με δυνατότητα αρμονικής σύνδεσης με το περιβάλλον του. Λειτουργεί ως εάν στοιχειώδες πνευματικό modulus πολλαπλασιάζεται σύμφωνα με την αρχή αυτό-ομοιότητας της Φύσεως και αναπτύσσει ολόκληρο το σύστημα των αρετών  μας.

 Αρχική δύναμη εκκίνησης του κάθε  πνευματικού μας ενεργήματος είναι το ενδιαφέρον[ με ύπατο τον έρωτα].

 Ιδανικός στόχος και ελκυστής είναι το διαρκές πρόταγμά μας και ύπατη αξία μας ο ανθρωπισμός[ανθρωπιά] για μία υπέρτατη πραγματικότητα.

  ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΑΡΕΤΕΣ.

Οι αρετές είναι αναδύσεις από αρμονικές συνθέσεις αξιών με βάση τη χρυσή αναλογία και προτεραιότητα κατά περίπτωση  στην αλήθεια, ομορφιά κα αγαθότητα.

Οι βασικές αρετές  μιας ανθρώπινης  προσωπικότητας είναι:

·         Η αυτοεκτίμηση, που προϋποθέτει την αυτογνωσία.

·         Η ενσυναίσθηση [empathy]. Η αρετή να διεισδύει πνευματικά, νοερά και αισθητικά, στο είναι του άλλου. Βασική προϋπόθεση ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων.

·         Η αντίληψη  της πραγματικότητας.  Η αρετή  προσέγγισης των αληθινών συνθηκών. Δυστυχώς λόγω της πολυπλοκότητας των θεμάτων δεν είναι  πάντοτε δυνατή η άμεση  σύγκριση της «αλήθειας» με το «ψέμα». Συνήθως συγκρίνουμε μια «αλήθεια» με μια άλλη «αλήθεια» και έτσι προκαλείται σύγχυση.

·         Η αρετή της καλαισθησίας. [ αρμονία του θυμικού,  ευαισθησία].  Ο χώρος των συναισθημάτων είναι η πηγή της  κινητήριας δύναμης και βούλησης της συνείδησης. Για την ανθρώπινη προσωπικότητα, το συναίσθημα είναι, ό,τι το καύσιμο για τον καυστήρα. Όλες αξίες της ζωής αναφύονται στο συναισθηματικό κόσμο μας και στεριώνουν στην συνείδησή μας.

·         Η αρετή του πράττειν το αγαθό. Η ύπατη[κατά πολλούς] Αρετή. Το απόλυτο αγαθό δεν συλλαμβάνεται μόνον με την νόηση. Είναι πρόταγμα, που αναδύεται από την αξιογόνο συνείδηση  και έχει πολλαπλά ριζώματα στην παιδεία, γενετική και κουλτούρα.

·         Η αρετή του συνυπάρχειν [amae].

Είναι η ικανότητα για αρμονική συμμετοχή, ώστε ένα απλό άθροισμα  να μεταστοιχειωθεί σε ενιαίο «όλο». Τότε το όλον λαμβάνει μορφή, νέο δικό του περιεχόμενο και ιδιότητες. Το συνονθύλευμα μετουσιώνεται σε ομάδα, Οικογένεια, Κοινωνία,  Έθνος και Πατρίδα. Τότε  νοιώθουμε τον άλλο, ως εαυτό. Είναι τότε που νοιώθουμε το υπέροχο συναίσθημα, ότι ανήκουμε σε ένα σύνολο, στο οποίο  επιθυμούμε,  αλλά και εκείνο μας αγκαλιάζει, ως  μέλος του [amae].

·         Αναδυόμενες αρετές: Η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός, η ελπίδα, η ευγένεια, η  φρόνηση, η εγκράτεια, το θάρρος, η δικαιοσύνη, η μεγαλοθυμία, η ταπεινότητα, η καλή πίστη, η γενναιοδωρία, το χιούμορ… η ΑΓΑΠΗ  [ φιλία, ανιδιοτελής αγάπη].

ΣΚΕΨΕΙΣ-ΣΧΟΛΙΑ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

·         Ο ορυμαγδός των πληροφοριών- « διαφημίσεων» αμβλύνει την νοητική μας  αντίληψη.

·         Η στρέβλωση του ωραίου σε «πρόκληση» παραμορφώνει την αισθητική μας.

·         Η  μηδενιστική ηθική στάση προκαλεί βδελυγμία και το «αγαθό» είναι ασαφές.

·         Οι πεποιθήσεις και τα «πιστεύω» μας  κρυσταλλώνονται στον εγγύς ατομικό ορίζοντα και είναι κατά κανόνα εσφαλμένες.

·         Η ασύμμετρη οικονομική ανάπτυξη προκαλεί ασταθείς ισορροπίες  στην κοινωνική λειτουργία. Μια ολιστική ανάπτυξη, ως ανάδυση από ένα αρμονικό κοινωνικό –πολιτικό- πολιτισμικό-οικονομικό –εθνικό- θρησκευτικό και δημοκρατικό λαϊκό κλίμα  απαιτεί και μέλη μορφωμένα με βάση την ολιστική Παιδεία.

    ΕΠΙΛΟΓΟΣ, ΩΣ ΠΡΟΤΑΣΗ.

   Η ολιστική δόμηση, ως «ρυθμιστικό ιδεώδες» έχει απόλυτη συμβατότητα με την εξειδικευμένη παιδεία, την οποία και υπηρετεί λυσιτελώς, συνιστά την ύψιστη τέχνη της Ζωής, καθόσον αποσκοπεί στην ύπατη αξία την ανθρωπινότητα.

Είναι η συστηματική, ευρεία και σε βάθος ολιστική καλλιέργεια του ανθρώπινου είναι.   Είναι το άλγημα σύνθεσης των ευγενών αξιών μας, που μορφοποιεί το αληθινότερο, ωραιότερο και αγαθότερο έργο τέχνης της Πλάσης, τον Άνθρωπο.

  Είναι το εφαλτήριο όλων των αρετών του  για να αντιμετωπισθούν οι δυσκολίες της ζωής, που πάντοτε ανακύπτουν.

Θαρρούμε ότι δεν πρέπει  να «ανοίγουν» μόνον «καφέ», των οποίων την ψυχαγωγική  προσφορά τους δεν  παραγνωρίζουμε, αλλά θεωρούμε ως  επιτακτικό καθήκον της κοινωνίας μας την  οργάνωση  σε κάθε Κοινότητα Ιδρυμάτων, Φόρουμ και Ανοιχτών Πανεπιστημίων Ολιστικής Παιδείας, τα οποία με  μεθοδευμένο και γόνιμο διάλογο να αναπτύξουν και στην Ελλάδα το θεσμό της Ανδραγωγίας.

 Χωρίς την Ανδραγωγία δεν έχει καμιά ελπίδα επιτυχίας η Παιδαγωγία. Η αγωγή είναι πρώτιστα πράξη, από την οποία  αναδύεται το  ενδιαφέρον για μίμηση. Η  δική μας πράξη είναι αυθεντική, όταν αναδύεται από την ατομική και κοινωνική  συνειδητή πεποίθηση, ότι: Η ολιστική παιδεία είναι η αναγκαία και ικανή συνθήκη ανάδυσης όλων των αρετών.

 Επειδή έχουμε την πεποίθηση ότι:

·         Ο πλέον πρόσφορος ορίζοντας μέριμνάς μας  είναι η Πατρίδα.

·         Το πιο κρίσιμο έλλειμμά της δεν  είναι το οικονομικό, αλλά η Ολιστική Παιδεία μας.

·         Μόνον τα προγράμματα των ΑΣΕΙ θεμελιώνουν Ολιστική Παιδεία.

Θεωρούμε καθήκον μας την ίδρυση:

 ΦΟΡΟΥΜ[Ακαδημίας] ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ.

                                                                                                               Δημήτρης Μπάκας

                                                                                                                        Ιαν, 2015.

ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ: ΤΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΑΛΛΑ ΑΠΑΞΙΩΜΕΝΟ ΑΓΑΘΟ του Δημήτρη Μπάκα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ:

   Πλήρης σύγχυση και απαξίωση επικρατεί στη σημερινή μαζική  κοινωνία μας για την υπέροχη έννοια του καθήκοντος. Απόλυτα φυσιολογικό, καθόσον το καθήκον έρχεται, συνήθως, σε σύγκρουση με το εξίσου σημαντικό αγαθό, την ατομική ελευθερία.

   Το σέβεσθαι το  άτομο και την ελεύθερη βούλησή του θεωρούνται  υπέρτατες αξίες των καιρών μας. Χωρίς, όμως την αξία του εκτελείν το καθήκον καταρρέει η κοινωνική τάξη, γιατί καταλύονται βασικές αξίες του κοινωνικού ιστού και προκαλείται χάος και αγωνία.

  Υπάρχει άραγε δυνατότητα προσέγγισης αυτών των συγκρουόμενων αγαθών!

     ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

     Καθήκον είναι η ηθικής υφής υποχρέωση για το τι πρέπει να κάνει κάποιος. Υποχρέωση, που πηγάζει από τη συνείδηση, τη θρησκεία, την κοινωνία, την πολιτεία, το  νόμο…

     Αυτό που αρμόζει, το δέον, το πρέπον. Ό,τι απορρέει από τη θέση του ανθρώπου  στον Κόσμο.  

    Το καθήκον είναι αγαθό, γιατί σε αυτό πραγματώνονται σημαντικές αξίες του κοινού βίου, όπως η εμπιστοσύνη, η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός,  η ανοχή, η αλληλεγγύη, η αγάπη κλπ.

   Το εκτελείν το καθήκον συνιστά αξία, ως στοιχείο ανθρωπινότητας, καθόσον  μετουσιώνει  το άτομο σε υποκείμενο και πρόσωπο.

    Η δύναμη που αναδύεται από την τήρηση ως γνώμονα την εκτέλεση του καθήκοντος, συνιστά πρώτιστη ηθική αρετή, καθόσον καθιστά τον άνθρωπο υπεύθυνο έναντι του εαυτού του, της οικογενείας του και του ανθρώπινου γένους. Η ανάληψη της ευθύνης συνιστά την ύπατη αρετή.

       ΗΘΙΚΟΤΗΤΑ- ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ- ΚΑΘΗΚΟΝ.

       Σήμερα  γίνονται δεκτές από τη φιλοσοφία δυο βασικοί τύποι ηθικής:

·         Η ηθική με βάση τον όρο «δέον» [πρέπον], που ονομάζεται «δεοντολογική», που συστηματοποιήθηκε, κατά βάση, από τον Καντ και σύμφωνα με την οποία θεωρείται ηθικά ορθή μία πράξη, όταν εκτελείται αποκλειστικά από καθήκον.  

·         Η «τελεολογική» ηθική, με βασικό όρο το «τέλος [σκοπός]. Ο Αριστοτέλης  είναι ο θεμελιωτής των τελεολογικών[τελειοποιητικών] ηθικών, ως «ηθικές του καλού και της αρετής». Σύμφωνα με την θεωρία αυτή υφίσταται ένα καθορισμένο καλό[πχ το «ευ ζην»] και η ηθική πράξη αφορά στην πραγμάτωσή του.

     Κατά τη δεοντολογική ηθική  ο Λόγος επιτάσσει το εκτελεστέο αίτημα, ως ηθική υποχρέωση.  Χαρακτηρίζεται από  αντικειμενικότητα και  ετερονομία, όπως και από ένα «θυσιαστικό» πνεύμα. Ο ίδιος ο Καντ  θεωρεί, ότι το καθήκον δεν αποτελεί «ευχάριστη υπόθεση και πολλές φορές αντιβαίνει στις κλίσεις μας και στις επιθυμίες». Είναι «αναγκαιότητα, η οποία προκύπτει από σεβασμό στον ηθικό νόμο», ανεξάρτητα από συναισθήματα, κλίσεις και περιστάσεις. .

      Ως νομοθετική έννοια εκφράζεται, με τη μορφή κατηγορικής[ όχι υποθετικής] προσταγής, που περιλαμβάνει «το αξίωμα του καθήκοντος», την υποχρέωση δηλαδή να πράττουμε ως έλλογα όντα, δηλαδή, ως καθολικοί νομοθέτες πχ: δρω ώστε «να μπορώ επίσης να θέλω ο δικός μου γνώμονας να γίνει καθολικός νόμος».

      Πράξη σύμφωνα με το καθήκον και χάριν του καθήκοντος.

      Μια καθαρή, «μη εμπειρική» ηθική σε μορφή καθηκόντων έναντι του εαυτού μας αφενός, όπως διατήρηση της ζωής, της  τελειοποίησης … και αφετέρου έναντι των άλλων, όπως η αγάπη, η αναγνώριση, αγαθοεργία, η συμπάθεια, ο σεβασμός, η φιλία  κλπ.

     Η εκτέλεση του καθήκοντος δεν θεωρείται, ως ετερονομία, αλλά ως εμπειρία της ελευθερίας,  καθόσον έχει γίνει αποδεκτός ο καθολικός γνώμονας ηθικότητας, που επιβάλλεται από το Λόγο και είναι «άμεσα συνυφασμένος με τη συνείδηση της ύπαρξής μας».

    Η αντίληψη  περί καθήκοντος του Καντ περιβάλλεται, εν πολλοίς,  από μια «θρησκευτική αίσθηση». [ ΣΣ: Μάλλον ανήκει σε μια μεταβατική περίοδο από τη θεολογική εποχή στη σύγχρονη  εποχή που είναι χειραφετημένη από κάθε θεμελίωση σε έναν θεϊκό νόμο].

   Η ευλαβική χροιά του καθήκοντος είναι έντονη: «Καθήκον! Ω μέγα θαυμαστό όνομα…».

 « Δύο πράγματα γεμίζουν πάντοτε τον νου μου με διαρκώς αναγεννώμενο θαυμασμό και ευλάβεια: Ο έναστρος ουρανός από πάνω μου και ο ηθικός νόμος μέσα μου». 

      Με το «ξεμάγεμα του Κόσμου»  και την προσπάθεια χειραφέτησης από τη Θεϊκή Πρόνοια, ο Άνθρωπος θέλησε να αναλάβει προσωπικά ο ίδιος τα ηνία, και όχι μόνον, επί της Γης.  Η ιεραρχική τάξη με τους κανόνες ετερονομίας και με τις άκαμπτες κάθετες δομές εξουσίας αμφισβητήθηκε και άρχισε η σταδιακή ανάδειξη, ως αξία, του ατόμου.

      Αρχικά και επειδή δεν ήταν δυνατόν να νοηθεί ένας Κόσμος με τυχαία κανονικότητα επικράτησε  μια κοσμοεικόνα  σύνθετης εναρμόνισης , που εξέφραζε κατά βάση το αστικό πνεύμα. Μια ποικιλία  διαφορετικών πραγμάτων και δυνάμεων, που αν ιδωθούν μεμονωμένα μπορούν να βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Στο σύνολο όμως συνιστούν ένα αρμονικό και νομοτελειακό  Όλο, στους κόλπους του οποίου οι τριβές και οι συγκρούσεις  αίρονται κατά τις επιταγές υπέρτερων έλλογων σκοπών. Το μέρος υπάρχει εντός του Όλου και εκπληρώνει τον προορισμό του συμβάλλοντας στην αρμονική τελειότητα του Όλου, όχι, όμως, αρνούμενο, αλλά εκδιπλώνοντας τη δική του ατομικότητα.

     Η αρμονία θεωρήθηκε τότε, ως ύψιστη αξία, με μεγαλύτερο εχθρό της το χάος. Αναζητήθηκε η ισορροπία του μέτρου και της χρυσής αναλογίας [τομής]. Κύριο στοιχείο δόμησης είναι το πρόσωπο, όπως αναπτύσσεται το άτομο μέσω της σφαιρικής προσωπικής και κοινωνικής παιδείας.

     Η φάση της αρμονίας ξεπεράσθηκε γρήγορα και σε κάποιες χώρες[ όπως στη δική μας], μάλλον δεν εφαρμόσθηκε καθόλου.  Η αξία του εκτελείν το καθήκον σταδιακά αμφισβητήθηκε, υπό την πίεση των απαιτήσεων του ατομικισμού.

   Μετά τη δεκαετία του 1960  η  ηθική του καθήκοντος θεωρήθηκε, ως «ακρωτηριαστική» και «θυσιαστική» και επικράτησε το ιδεώδες του σεβασμού των διαφορών και των ατομικών ελευθεριών. Το άτομο «ιεροποιήθηκε», σε απόλυτο βαθμό.

   Φθάνοντας, μάλιστα, στα άκρα, ως κύριο αγαθό θεωρείται η πλήρης χειραφέτηση του ατόμου.

   Η υποταγή σε κανόνες και αξίες θεωρείται, ως… ασύμβατη έννοια.

  Ο νεωτερικός δημοκρατικός πολιτισμός αντικαθιστά τις διάφορες παραλλαγές της αρχής της ετερονομίας με την πολιτισμική αρχή  της αυτονομίας.

     ΤΟ ΙΔΕΩΔΕΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ.

   Στη μαζική σημερινή κοινωνία μας κυριαρχεί το άτομο και επικρατεί ένα πλούσιο χρώμα   ατομικής ελευθερίας.  Η ανθρωπινότητα[ η αξία του ανθρώπου]  θεωρείται η βασική  πηγή των ηθικών νόμων, απόπου αναδύεται το  ιδεώδες της αυτονομίας.

    Ο άνθρωπος  διαθέτει διπλή ικανότητα:

·         Να έχει συνείδηση του εαυτού του[δηλαδή να αναστοχάζεται] και

·         Να θεμελιώνει το «πεπρωμένο» του[δηλαδή να έχει ελευθερία για αυτοθεμελίωση].

    Από την αυτοθεμελίωση  αναδύεται  η ιδέα της ελευθερίας, που σημαίνει  ότι ο ίδιος ο άνθρωπος θεμελιώνει τους δικούς του νόμους στους οποίους υπακούει.

 Η ανθρώπινη  βούληση, η οποία  θέτει τον νόμο της συνιστά  και την πηγή καθήκοντος.

Αυτή είναι η ουσία της αυτονομίας. 

    Η αυτονομία είναι μια ενδιάμεση συνθήκη μεταξύ της [αρχαϊκής] καθυπόταξης και της ανεξαρτησίας. Εάν εφαρμοστεί η καθυπόταξη «νεκρώνεται» το πρόσωπο[καθίσταται res]. Στη πλήρη ανεξαρτησία, όμως,  καταρρέει η συλλογικότητα, οπότε και πάλι εξαφανίζεται κάθε έννοια ανθρώπινης προσωπικότητας.

Η σύγχρονη ηθική  έχει, ως πρόταγμα  την αυτοθεμελίωση. Σε πολιτικό επίπεδο οι κοινωνίες συγκροτούνται με βάση το δικαίωμα της αυτοοργάνωσή τους. Πρόταξη της αυτονομίας με την αποδοχή την ιδέα της υποταγής σε ένα κανόνα, που έχει καταστεί ελεύθερα[νομότυπα] αποδεκτός.

     ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ.

  Ζούμε στην εποχή της αυτονομίας, που διαφοροποιείται από την καθυπόταξη και την ανεξαρτησία από τις λεπτές σχέσεις της με αξίες,  όπως ατομικότητα, διαφορετικότητα, ισότητα, αξιοπρέπεια και  ελευθερία... Η ελευθερία είναι αντιστρόφως ανάλογη της προσωπικής μας ευθύνης, με όρια την καθυπόταξη[αρνητικό] και την ανεξαρτησία[θετικό].

     Μια εποχή με λιγότερο «ηρωισμό», αλλά με περισσότερο «έξυπνο εγωισμό», που οφείλει να αυτοπεριορίζεται, ώστε με συνετό επιχειρείν να οδηγείται από τη θυσιαστική ηθική προς μια «ανώδυνη ηθική». Την ηθική του καλώς εννοουμένου συμφέροντος.

      Από τον «αφηρημένο ανθρωπισμό» του απρόσωπου καθήκοντος  περάσαμε στον εφαρμοσμένο ανθρωπισμό. Προτάσσεται μια νέας μορφής ανθρωπινότητα, καθόσον προκλήθηκε  ένα αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στο καθήκον και το συμφέρον. Η ηθική του καθήκοντος, όμως, συνεχίζει να παίζει σπουδαιότατο διορθωτικό και σταθεροποιητικό ρόλο.

       Μια «αριστοκρατική» ηθική ανεφάρμοστη  πρέπει να αντικατασταθεί από μια ηθική ευθύνης. Απαιτείται μια πλήρης ανασυγκρότηση της ηθικής συνείδησης.  

      Ο ηθικισμός [ ηθικότητα της αγνότητας, με έμφυτη πρόθεση να δρούμε μόνον από σεβασμό και φόβο στο καθήκον] εκτιμάται, σήμερα, ως νεκρός. Στη θέση του  παρεμβαίνει η επωδή της «ευτυχίας». Μια ηθική χωρίς «ακρωτηριασμούς»  του εαυτού μέσα σε  πνεύμα «θυσίας».

Μια αίσθηση της ευθύνης αναζητείται , στα πλαίσια της αμοιβαίας αναγνώρισης των ατομικών δικαιωμάτων. Ήτοι ηθική της συνειδητής ευθύνης, ως πεδίο  ανάδυσης του καθήκοντος.

      Το  καθήκον είναι η υποχρέωση για εκτέλεση του δέοντος.  Ενίοτε είναι κάτι το ελάχιστο, αλλά μέγιστης σημασίας,  σε ό,τι αφορά την ύπαρξη αρμονίας στις κοινωνικές σχέσεις μας.

      Η  παράβαση του καθήκοντος προκαλεί  κοινωνική βαρβαρότητα. Η κοινωνία μας έχασε τη μορφή αρμονικής σύνθεσης  και μετατράπηκε σε μια ανεξέλεγκτη χαοτική μαζική σύνδεση τυχαίων- περιστασιακών σχέσεων.   Η Κοινωνία, ως οντότητα, έχει ανάγκη από σταθερά σημεία συνοχής και αυτά  είναι εκείνα των καθηκόντων κοινού χαραχτήρα.

     Απόλυτα πρότυπα δεν υπάρχουν , αλλά πάντοτε  παραμένουν ως ασφαλέστερα παραδείγματα, όσα μας διδάσκουν οι εμπειρίες, όπως καταγράφονται στο  καταπίστευμα του Ανθρώπου. Το πολύτιμο δώρο  που αναδύεται από όλες τις  πηγές του εαυτού μας: Φιλοσοφία,  επιστήμη, Θρησκεία, μυθολογία και παράδοση. Αφού βέβαια περάσουν από την κρησάρα του υγιούς ανθρώπινου πνεύματος.

   Η αυτονομία μας παρέχει μέγιστο βαθμό ανεξαρτησίας, εξασφαλίζει την ελευθερία στον  συνάνθρωπό μας και επιβεβαιώνει το εγώ, ως πρόσωπο και απαράγραπτη αξία.

  Η αυτονομία δεν επιβάλλεται με τη βία. Αναδύεται από τη συνείδηση τής ορθά καλλιεργημένης ανθρώπινης προσωπικότητας με αρμονική σύνθεση σκέψης, συναισθήματος και πράξεως.

    Βασικές προϋποθέσεις:  Κίνητρο για δράση και συναίσθημα ευαρέσκειας.

   Το βασικό κίνητρο είναι η πίστη μας σε ένα υγιή κοινό βίο. Το συνυπάρχειν είναι το τρομερό ζητούμενο για την μαζική σημερινή κοινωνία. Ό,τι «κερδίζει» το άτομο με την ψευδαίσθηση της ασύδοτης ανεξαρτησίας του μηδενίζεται από τη φρικτή απομόνωσή του μέσα ένα κόσμο τρόμου και δυστυχίας. Οι πάντες του φταίνε. Μια πραγματική δυστυχία είναι το φρικτό τίμημα παρά τα όσα άλλα αγαθά κατακλύζουν την αγορά. Μια απελπισία απλώνεται γύρω μας, γιατί χάσαμε το διπλανό μας, τον οποίο δεν εμπιστευόμαστε πλέον. Έγινε και εκείνος ένα μοναχικός τύπος, όπως εμείς μέσα σε μια ασύνδετη  και κατά φαντασία μόνον κοινωνία.

    Τα συλλογικά αγαθά έχουν εξαφανισθεί. Σε ένα κλίμα ψευδεπίγραφης δημοκρατικής διεκδίκησης αναπτύχθηκε ένα συνονθύλευμα ατομικών πλεονεξιών για επίπλαστα  και εφήμερα αγαθά. Ένα πέπλο καταισχύνης απέκρυψε κάθε αγαθή, ειλικρινή και υπεύθυνη πρόθεση. Όλοι στρέφονται έναντι όλων.  Δεν υπάρχει, θαρρούμε, καλύτερο παράδειγμα προς αποφυγήν από αυτό που ζούμε στη πολύπαθη Πατρίδα μας ύστερα από μια ψευδαίσθηση ατομικού ευδαιμονισμού. Η Πατρίδα μας έχασε την υπόστασή της. Την κατεδαφίσαμε εμείς μέσα στο παραλήρημα της «ευδαιμονίας μας».

    Το αίσθημα ευαρέσκειας  αναδύεται  από την υγιή αυτονομία. Η  αυτονομία είναι ηθική αρετή. Είναι προσαρμογή στις απαιτήσεις των καιρών μας. Ως αρετή σημαίνει ανάβλυση δύναμης, που αναδύεται από την αρμονική σύνθεση επιμέρους αξιών με γνώμονα τη δημιουργία υγιούς Κοινωνίας, στην οποία θα θέλαμε εμείς και τα παιδιά μας να ζήσουμε.

    Κάθε αρετή προϋποθέτει κόπο, αλλά τελικά μάς ανταποδίδει  ικανοποίηση  και ηδονή, γιατί απομακρύνει το άγχος της ανασφάλειας, καθόσον αποκτούμε αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση, σιγουριά στις δυνάμεις μας και αισιοδοξία.

   Το «ορθό» και το «πρέπον» ήταν, είναι και θα είναι τεράστιας σημασίας ζητούμενα για τον άνθρωπο. Ο απόλυτος Λόγος είναι ασύλληπτος από τον ανθρώπινο νου, ο οποίος εκλαμβάνει, ως ορθό μια ατομική και ελλιπή «αλήθεια». Έτσι θεωρεί ως «ορθό»  το άμεσο προσωπικό συμφέρον. Μόνον μια ευρύτερη ισότιμη συμμετοχή προσώπων μπορούν να προσεγγίσει εμμενείς καταστάσεις, που αναδεικνύουν  πιο ρεαλιστικά το πρέπον.

  Απαιτείται, προσέτι, η τεράστια δύναμη μετατόπισης του πνεύματος από την κατεύθυνση που οδηγούν οι  επιθυμίες  προς εκείνη που επιβάλλει  το «δέον». Δύναμη που αναδύεται από σοφή κρίση, λεπταισθησία  και  αίσθηση του δικαίου- αγαθού.

       Και όλα τούτα είναι θέματα αγωγής και μάλιστα δια βίου ανδραγωγίας.

       ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ.

      Το καθήκον θα πρέπει να το δούμε ως μια ανάδυση από την αρμονική σύνθεση των αξιών της ατομικότητας, διαφορετικότητας  στα πλαίσια ανθρωπινότητας που δημιουργεί  το πρόσωπο, ως φορέα υποκειμενικότητας

      Τα καθήκοντα είναι κρυσταλλώσεις «ιερότητας» και αναδύονται  από την αρμονική σύνθεση λόγου, συναισθημάτων και αγαθής προαίρεσης για πράξη. Θεμελιώνονται στην συνείδησή μας και μετουσιώνονται σε πεποιθήσεις. Η συνείδησή μας είναι η πηγή και το λίκνο των καθηκόντων μας.

     Είναι προσωπικά μας προτάγματα, αλλά όταν  τα καθορίσουμε  καθίστανται  προσταγές. Τα εκτελούμε όχι από το φόβο της ποινής, αλλά από φιλοτιμία.

 Με τη τέλεσή τους εισπράττουμε όχι  απλά μια ικανοποίηση και χαρά, αλλά ένα είδος πλήρωσης- λύτρωσης, όμοια με εκείνη, την οποία στην αξία του θρησκεύεσθαι συναντά η ψυχή του ανθρώπου. Τότε αναδύονται οι  αξίες της εμπιστοσύνης, της ελπίδας  και ανυστερόβουλης αγάπης.

    Η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης προσδιορισμού και εκτέλεσης των καθηκόντων  είναι θέμα της δια βίου ολιστικής  παιδείας  με βάση την αυτοθεμελίωση και με φάρο το ιστορικό καταπίστευμα που μας κληροδότησε η ανθρώπινη εμπειρία, που στηρίχθηκε στις πλούσιες πηγές ηθικής , που ανακάλυψε ή εμπνεύστηκε το ανθρώπινο πνεύμα.

          Μερικά απλά παραδείγματα ίσως μας υποδείξουν ένα τεράστιο εύρος καθηκόντων:

·         Η  υπακοή στους νόμους της Δημοκρατίας, εφόσον θέλουμε να ζούμε δημοκρατικά.

·         Ο σεβασμός του προσώπου του άλλου, εφόσον θέλουμε να ζούμε σε μια υγιή Κοινωνία.

·         Ο σεβασμός του περιβάλλοντος, αφού μέσα σε αυτό και από αυτό ζούμε…

·         Η φροντίδα της  ακεραιότητας της Πατρίδας, αφού χωρίς αυτή δεν έχει νόημα η ζωή.

·         Και πολλά πιο απλά καθημερινά καθήκοντα προς τον συνάνθρωπό μας που δημιουργούν υγιές κλίμα ανθρώπινης συμβίωσης, χωρίς το οποίο η ζωή είναι αφόρητη…..

      ΕΠΙΛΟΓΟΣ, ΩΣ  ΠΡΟΤΑΣΗ.

     Στην εποχή μας βασική πηγή ηθικής μας, ως πρόσωπα είναι η αυτονομία, ήτοι εμείς οι ίδιοι καθορίζουμε τις ελάχιστες δεσμεύσεις, ως  καθήκοντά μας, για την   εξασφάλιση  του ύπατου σκοπού, του «ευ  ζην», της γενιάς μας και των παιδιών μας.

    Το εύκρατο κοινωνικό περιβάλλον αρθρώνεται με βάση τα καθήκοντα με  κοινό περιεχόμενο.

    Η εκτέλεση των καθηκόντων δεν πρέπει να  γίνεται, μόνον, κάτω από την απειλή ποινής, αλλά από δική μας φιλοτιμία, αξιοπρέπεια και καλή πίστη. Τότε νιώθουμε όχι μια απλή ικανοποίηση αλλά μια  πληρότητα και λύτρωση, την οποία η εκτέλεση  του τάματος στον Άγιο μας προσφέρει.

  Δυστυχώς η κουλτούρα της εποχής μας δημιουργεί ένα τελείως αρνητικό κλίμα της αίσθησης του καθήκοντος πλημμυρίζοντας τον νου μας με χείριστα μιμίδια   πρότυπων  προς αποφυγήν.

    Και όμως υπάρχουν λαμπρά παραδείγματα ακόμη!! Ας αναλογισθούμε:

 Την πλήρωση, που νιώθει ο γονιός που θυσιάζει κάτι από τη δική του  άνεση για το παιδί του.

 Την υπερηφάνεια και ευτυχία, που νιώθει ο δάσκαλος για την πρόοδο τού μαθητή του.

 Την αγαλλίαση  που νιώθουμε, όταν βοηθήσαμε κάποιον που έχει ανάγκη και αγαπάμε …. κοκ.

Η κορυφαία προσωπική μας ολβιότητα αναδύεται από την εκτέλεση του καθήκοντος, που εμείς οι ίδιοι αποφασίσαμε και πιστέψαμε, ως ιερό. Γιατί, απλά,  σεβασθήκαμε τον εαυτό μας  αναλαμβάνοντας συνειδητά την ευθύνη μας, ως ανθρώπινα πρόσωπα.

Από τη δική μας υπευθυνότητα, ως ύπατη αξία της αυτονομίας, σε συνδυασμό με την αυθεντικότητα[ειλικρίνεια] και την καλή μας πίστη[διάθεση] αναδύεται η συν-υπευθυνότητα του συνανθρώπου μας, η οποία δημιουργεί  αρραγείς ανθρώπινες σχέσεις, που μετουσιώνουν την απλή  συνύπαρξη σε μια υγιή Δημοκρατική  Κοινωνία.

                                                                                                            Δημήτρης Μπάκας

                                                                                                              Δεκέμβριος 2014

Η «ΕΣΧΑΤΗ ΓΡΑΜΜΗ» ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ. [ ΩΣ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1940].

      ΕΙΣΑΓΩΓΗ

     Γιορτάζουμε φέτος τα εβδομήντα τέσσερα χρόνια από το Έπος της Γενιάς του 1940. Εκείνοι έπραξαν το ύψιστο καθήκον προς την Πατρίδα και η Ιστορία του Έθνους τους έγραψε με χρυσά γράμματα στις δέλτους της και  όλες οι γενιές θα τους τιμούνε και ευγνωμονούν εσαεί.

Το κροτάλισμα των Γερμανικών πολυβόλων στις αχανείς πεδιάδες της Ευρώπης   είχε παγώσει την έντρομη ανθρωπότητα. Η πολεμόχαρη βία έγραφε, τότε, πάνω  στο στήθος της Ευρώπης, το πυρίκαυστο "Ναι" της υποταγής. Και η μικρή μας Ελλάδα τόλμησε να υψώσει το γυμνό της χέρι και να χαράξει στον ουρανό με τη φλόγα της πίστεως και με το αίμα της θυσίας το αθάνατο "ΟΧΙ" της λευτεριάς.

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΑΥΜΑ.

  Την 28η Οκτωβρίου του 40, με ιταμό τελεσίγραφο ο Μουσολίνι, ζητούσε διαβατήριο για την αθανασία. Ζητούσε παράδοση της αιώνιας Ελλάδας, χωρίς όρους. Άλλως 8.000.000 καλογυαλισμένες λόγχες θα τον συνόδευαν σε έναν περίπατο μέχρι την Αθήνα.

 Το τι έγινε στις επόμενες μέρες είναι σε όλους γνωστό και είναι αδύνατο να περιγραφεί  άλλωστε σε ένα άρθρο και από οποιαδήποτε πέννα. Ποικιλώνυμες Ιταλικές Μεραρχίες με συχνή αντικατάσταση στρατηγών. Πράσκα, Σοντού, Καβαλέρο και ο SUPER COLONELLO Μουσολίνι, μέσα σε έξι μήνες αλληλοδιαδέχθηκαν με τη σειρά τους την ντροπή της ήττας και ένα φορτίο δυσβάστακτο καταισχύνης.   Σαρώνουν οι φαντάροι μας, μαζί με τους τσολιάδες, τα εκατομμύρια τις λόγχες.

Και γίνονται τα τάνκς περίγελος της Ελληνικής μεγαλοψυχίας. Αντηχούν τριγύρω τα φαράγγια και τα χιονισμένα βουνά. Η Κορυτσά, το Πόγραδετς, η Πρεμετή, το Αργυρόκαστρο, η  Κλεισούρα, το Τεπελένι , η Χιμάρα άκουσαν με αγαλλίαση το πλατάγιασμα της γαλανόλευκης στο φύσημα του παγωμένου βορειοηπειρωτικού βοριά.

Η ιαχή "ΑΕΡΑ»  σκόρπισε, σαν φθινοπωρινά φύλλα, 30 άρτια εξοπλισμένες Μεραρχίες με 700.000 άνδρες, 17.000 οχήματα και 50.000 κτήνη. Απ'αυτούς, 14.000  θάφτηκαν στα παγωμένα βουνά, 18.000 τραυματίες και άχρηστοι από κρυοπαγήματα και 13.000 αιχμάλωτοι. Μια μακάβρια απάντηση στην κομπορρημοσύνη του Μπενίτο.

Πως έγινε όμως το θαύμα; Πως το κατόρθωσαν οι  Έλληνες, μια δράκα ανθρώπων, χωρίς μέσα και όπλα βαριά, χωρίς τάνκς και αεροπλάνα! Κατόρθωσαν το ανθρωπίνως ακατόρθωτο! Αυτό που δίκαια ονομάσθηκε Ελληνικό Θαύμα!

Η πίστη τους στην Πατρίδα τους όπλισε. Θάνατος ή Λευτεριά, το σύνθημα. Ένας λαός με μια φωνή. Κανένας τότε ηττοπαθής ή ακριτόμυθος. Κανένας Θερσίτης  δε βρέθηκε μεταξύ των Ελλήνων. Μπροστά στον άμεσα ορατό εχθρό και το τρομερό φάσμα του χαμού της Πατρίδας οι Έλληνες, τότε, ενώθηκαν σε ένα σώμα και μια ψυχή.

Δεν ήταν, όμως, ο τρόμος που τους ένωσε. Εάν είχαν συνενωθεί από το ορμέφυτο του φόβου για τα δεινά του πολέμου θα είχε καταρρεύσει η Ελλάδα, όπως κατάρρευσαν και οι λοιπές χώρες. Μια αρμονική σύνθεση κράτησε το Έθνος όρθιο. Αναδύθηκε, τότε, μια πρωτόγνωρη εθνική και πατριωτική συνείδηση, που είχε χαραχθεί στο είναι των Ελλήνων με το αίμα των πολυετών πολεμικών αγώνων.

     Ανδρώθηκε τότε ένα τεράστιο «εμείς».

     Απέναντι ήσαν «εκείνοι», που θέλησαν να καταλύσουν τη λευτεριά.

Ξεκάθαρος ο εχθρός. Κανένα δίλημμα: ο αγώνας μέχρι εσχάτων.

Το κρίσιμο πολεμικό γεγονός ανέδειξε στην ακέραια  μορφή της την πολεμική αρετή των Ελλήνων. Ένας απέραντος άλογος και συνάμα έλλογος ενθουσιασμός πλημμύρισε και κυρίευσε τον ελληνικό λαό. Ένα διονυσιακό παραλήρημα ταυτίσθηκε με το απολλώνιο φως και την «εν Θεώ» έλλαμψη. Αναδύθηκε μια  πρωτόγνωρη μεταρσίωση για δράση. Η ένδοξη ελληνική ιστορία και  το μέλλον της Ελλάδας δήλωσαν το βροντερό «παρόν» στην πιο κρίσιμη  συνάντηση της Πατρίδας μας με την υποδούλωση και το θάνατο.

  Όχι πλέον χρόνος, αλλά ένα φέγγος αιωνιότητας απλώθηκε τότε.

 Τα πάντα  ήταν δυνατά εκείνες τις ημέρες.

  Να πως έγινε το Ελληνικό Θαύμα!

Λειτούργησαν αρμονικά όλα τα στοιχεία που απαρτίζουν την Πατρίδα!

       

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΓΕΝΙΑ.

Στην ειρηνική περίοδο αλλάζει η ψυχολογία και αυτό είναι, απόλυτα, φυσιολογικό, γιατί ο άμεσος εξωτερικός εχθρός δεν είναι τόσο αισθητός. Οι αξίες μεταλλάσσονται. Ανατρέπεται η ιεράρχηση των αγαθών. Το ύπατο αγαθό  της ελευθερίας της Πατρίδας ξεθωριάζει. Τη θέση του ιερού καταλαμβάνει το ατομικό συμφέρον με τις σχετικές του αξίες: την ατομική  ευδαιμονία, την ευζωία, την άνεση και την  κατανάλωση αγαθών.

 Η αλήθεια στενεύει τα όριά της. Ωραίο είναι « ό,τι αρέσει στο εγώ» και καλό θεωρείται «ό,τι συμφέρει στο άτομο».

  Πρυτανεύει η πλεονεξία, που γεννά τη διχοστασία.

 Ένας μηδενισμός επικρατεί, ο οποίος εξισώνει το όλο με το τίποτα και  προκαλεί ένα  τρομακτικό  κενό. Η  εμπιστοσύνη μετατρέπεται σε δυσπιστία. Η αγάπη σε φανερό ή συγκαλυμμένο μίσος. Η ελπίδα  σε απόγνωση και απελπισία. Το μέλλον φαντάζει ζοφερό.

Το χειρότερο είναι, όμως, ότι η υπόσταση της Πατρίδας διακυβεύεται εν ειρήνη σε μεγαλύτερο, πιθανότατα, βαθμό, από όσο σε πολεμική περίοδο.

 Ισχύει, βέβαια, η άποψη ότι « πολιτική είναι συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα». Σε ένα παγκοσμιοποιημένο οικονομικά  περιβάλλον, με μια ασύδοτη εμπορευματοποίηση, στο κυνήγι του κέρδους, που δεν υπολογίζει ουσιαστικά σύνορα εθνών- κρατών, αλλοιώνονται  τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρωπινότητάς μας.

Οι πολίτες από πρόσωπα καθίστανται απλά άτομα, ευεπίφορα στην επιβαλλόμενη από ΜΜΕ κουλτούρα.

Οι συνειδήσεις αμβλύνονται. Το ατομικό συμφέρον κυριαρχεί απόλυτα και οι δεσμοί συνοχής καταλύονται.

Την Πατρίδα την θέλουμε μόνον, όταν μας εξυπηρετεί στις  ατομικές, συνομοταξιακές, συνδικαλιστικές ή κομματικές, αποσπασματικές προτεραιότητες.

Αντίθετα, κυριολεκτικά, αγνοούμε, ότι όλα τα παραπάνω συμφέροντα έχουν σχετικό νόημα και μπορούν να βρουν ικανοποιητική λύση, ΜΟΝΟΝ, όταν υπάρχει η Πατρίδα.

  

      ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Θαρρούμε ότι η κρίση μπορεί να αποτελέσει τη μεγαλύτερη «ευκαιρία» για ανάνηψη. Το πάθημα μπορεί να γίνει μάθημα και να μας προσδώσει  ισχύ για ολική επαναφορά των δοκιμασμένων  αξιών μας. Αυτό δε σημαίνει οπισθοδρόμηση, αλλά επιστροφή στις σταθερές, που δίδαξε η εμπειρία των λαών. Να τοποθετήσουμε και πάλι στην πρώτη βαθμίδα των αξιών μας τη σωτηρία και την αξιοπρέπεια της Πατρίδας, αφού όμως,  προσδιορίσουμε ποιας μορφής  Πατρίδα θέλουμε. Άραγε τη στριμωγμένη στο «οικονομικό  καναβάτσο», που τη λοιδορεί όλη η παγκόσμια αρένα και  για την οποία οι  απανταχού ομογενείς μας ντρέπονται, ενώ εμείς οι ίδιοι τη μισούμε! Μια άχρωμη και απρόσωπη μονάδα, που θα τρέφεται από το φως των άλλων ή με μια δημιουργική  εθνική προσωπικότητα, αξία όχι μόνον να δέχεται , αλλά και να χαρίζει στους ανθρώπους ολόκληρου του Κόσμο μας, όπως έκανε πάντοτε,  κοινωνικές  και πολιτισμικές   αξίες!

  Σε μια εποχή, σαν τη δική μας, που επικρατεί το ατομικό συμφέρον, είναι δύσκολο να μιλάμε για συλλογική προσπάθεια  και καθήκον. Παρά ταύτα όμως υπάρχει  ένα  τελευταίο μετερίζι της ύπαρξης της Πατρίδας μας. Η «έσχατη γραμμή  Εθνικής Άμυνας», η οποία «στοιχίζεται»   στις ψυχωμένες με  γνήσια αγάπη για την Πατρίδα καρδιές των Ελλήνων.  Των πεπεισμένων, ότι είναι απαραίτητη μια υγιής οντότητα Πατρίδας, που έχει δυνατότητες περισσότερες από τα ασύνδετα άτομα. Όσων επιζητούν  το προσωπικό τους συμφέρον, αλλά παράλληλα προσφέρουν και ό,τι απαιτεί η υπόσταση της Πατρίδας. Εκείνων, που διεκδικούν λιγότερα από όσα προσφέρουν και δεν επηρεάζονται από τη στάση άλλων με αλλοτριωμένη συνείδηση.

Αμέτρητες οι περιπτώσεις. Θα αναφέρουμε  ενδεικτικά μόνον:

·         Ο αγρότης, που ποτίζει το χωράφι του με ιδρώτα και  υπομονή.

·         Ο ψαράς, που ξενυχτάει στο σκοτάδι για μια καλή ψαριά.

·        Ο ευσυνείδητος υπάλληλος, που δεν απεργεί σε κρίσιμο χρόνο.

·        Ο γιατρός , που διανυχτερεύει κοντά στον ασθενή και γεμίζει η ψυχή του.

·        Ο δάσκαλος, που εκτελεί το λειτούργημά του με γλίσχρες αμοιβές.

·        Ο μηχανικός, που εκτελεί ευσυνείδητα οικονομικά το τεχνικό έργο.

·        Ο δικαστής , που αποδίδει τη δικαιοσύνη μέσα σε απειλές.

·        Ο ιερέας, που προσπαθεί να διατηρήσει την Πίστη μας ακίβδηλη.

·        Όσοι ξενυχτούν με αυτοθυσία για την ασφάλειά μας.

·        Όσοι  ρίχνονται με αυτοθυσία στη φωτιά και την πλημμύρα.

·         Ο στρατιώτης που φυλάει, νύχτα μέρα, σκοπιά στο Φυλάκειο Ω.!

·         Ο ναύτης, που περιπολεί μέσα στο ανήλιο υποβρύχιο.

·        Ο πιλότος που δεν γνωρίζει εάν θα επιστρέψει στην οικογένειά του.

·         Τα  στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, που δίνουν καθημερινή μάχη για τη διατήρηση του φρονήματος των ελληνόπουλων.

·         Όσοι εφαρμόζουν τους  νόμους της Πατρίδας από πίστη και καθήκον.

·         Όσοι εθελοντικά και  χωρίς ιδιοτέλεια  προσφέρουν  στα κοινά.

·        Όσοι  στην εκτέλεση του καθήκοντος διακινδυνεύουν τη ζωή τους.[ ως ελάχιστο μνημόσυνο αναφέρονται]: Οι Λοχίες Πεζοναύτες: Γεώργιος Ορφανίδης και Αναστάσιος  Μεζάλας.

·        Και όσοι από αγάπη στην Πατρίδα προσφέρουν τον εαυτό τους στη θέση άλλου, όπως ο Δεκανέας Πεζοναύτης Φώτης Ανδρικόπουλος……

·        Και τόσοι άλλοι αγνοί, φιλότιμοι και φιλοπάτριδες συμπολίτες μας, που μοχθούν  νυχθημερόν για το δικό τους καλό και της Πατρίδας συνάμα.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ.

Το δικό μας καθήκον, σκληρό, άκαμπτο και απαρέγκλιτο  είναι:

·         Να μη τους ξεχνάμε και προπαντός να μη τους απογοητεύσουμε.

·         Να πυκνώσουμε με τη δική μας συμμετοχή τις τάξεις της «έσχατης γραμμής  Εθνικής  μας Άμυνας».

·         Ως ελάχιστο δείγμα ευγνωμοσύνης προς τους Τιτάνες της γενιάς του 1940, ας πλημμυρίσει η καρδιά μας με το μοναδικό Ελληνικό φιλότιμο, αυτές τις μέρες της Επετείου του Θαύματος , τώρα που ηχεί και πάλι μελωδικά στα αυτιά μας, σαν κλάμα και τραγούδι συνάμα, το αιώνιο καταπίστευμά τους:

         « Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του Πατρίου εδάφους».

                                                                 Δημήτριος  Κ. Μπάκας

                                                               Αντιστράτηγος εα.[Οκτ. 2014]